Wrth i achosion o gamymddwyn academaidd gynyddu, mae cyflogwyr yn wynebu cwestiwn anodd: a all cymwysterau barhau i warantu gallu yn y gweithle?

Ers tro, y safon aur ar gyfer asesu myfyrwyr yw’r viva voce (arholiad llafar).

Pan ofynnir i fyfyriwr egluro, cyfiawnhau ac amddiffyn ei waith drwy sgwrs, daw’n amlwg yn gyflym a yw’n deall y cynnwys yn wirioneddol. Pe bai modd cynnal viva ochr yn ochr â phob asesiad, byddai’r rhan fwyaf o’r pryderon ynghylch gwaith cwrs a gynhyrchir gan ChatGPT ac offer Deallusrwydd Artiffisial yn diflannu.

Y broblem yw maint y dasg.

Nid yw cynnal asesiadau llafar ar draws pob modiwl, pob aseiniad a phob myfyriwr yn ymarferol i’r rhan fwyaf o brifysgolion.

Mae’r her honno’n dod yn fwyfwy brys wrth i Ddeallusrwydd Artiffisial ail-lunio addysg uwch.

Mae Deallusrwydd Artiffisial yn gorfodi prifysgolion, cyflogwyr a llunwyr polisi i wynebu cwestiwn anghyfforddus: sut y gallwn fod yn sicr bod yr hyn y mae myfyriwr yn ei gyflwyno yn adlewyrchu’r hyn y mae’n ei ddeall mewn gwirionedd?

Canfu ymchwiliad gan The Guardian bron i 7,000 o achosion wedi’u cadarnhau o gamymddwyn academaidd yn ymwneud â Deallusrwydd Artiffisial mewn prifysgolion yn y DU yn ystod 2023–24, tra bod ymchwil ar wahân yn awgrymu bod 92% o fyfyrwyr bellach yn defnyddio offer Deallusrwydd Artiffisial cynhyrchiol mewn rhyw ffordd. (Arolwg HEPI a Kortext ar Ddeallusrwydd Artiffisial Cynhyrchiol ymhlith Myfyrwyr 2025).

Ond mae’r mater yn fwy na chamymddwyn.

Mae’n ymwneud ag a ellir parhau i ymddiried mewn graddau fel dangosyddion o allu. Mae prifysgolion yn gyfrifol am ddatblygu’r biblinell dalent sy’n sail i economi’r DU. Os bydd graddedigion yn gadael gyda chymwysterau ond heb y sgiliau y mae’r cymwysterau hynny i fod i’w cynrychioli, bydd busnesau’n wynebu ansicrwydd cynyddol ynghylch pa mor barod yw’r gweithlu.

Nid mater academaidd yn unig yw hwn. Mae cynhyrchiant, gallu’r DU i arloesi a’i chystadleurwydd byd-eang yn dibynnu ar hygrededd ei system addysg uwch. Mae graddau’n cael eu gwerthfawrogi oherwydd y rhagdybiaeth eu bod yn adlewyrchu gallu gwirioneddol. Os bydd yr ymddiriedaeth honno’n gwanhau, bydd yr effaith yn ymestyn ymhell y tu hwnt i’r ystafell ddosbarth.

Mae prifysgolion eisoes yn ymateb. Mae Prifysgol Rhydychen wedi diweddaru ei pholisïau ynghylch defnyddio Deallusrwydd Artiffisial mewn asesiadau, mae Prifysgol Sussex yn archwilio dulliau o “asesu dilys” sydd wedi’u cynllunio i leihau dibyniaeth ar Ddeallusrwydd Artiffisial, ac mae Prifysgol Portsmouth wedi cyflwyno canllawiau i helpu i ailgynllunio gwaith cwrs ac arholiadau ar gyfer oes Deallusrwydd Artiffisial. Mae rhai sefydliadau’n dychwelyd at arholiadau ysgrifenedig wyneb yn wyneb, tra bod eraill yn cyfyngu ar ddefnydd Deallusrwydd Artiffisial yn gyfan gwbl.

Ond dim ond crafu wyneb her ddyfnach y mae’r ymatebion hyn: sut y gallwn wirio dealltwriaeth wirioneddol mewn byd lle gall Deallusrwydd Artiffisial gynhyrchu atebion soffistigedig mewn eiliadau?

Mae prifysgolion eisoes yn gwybod sut olwg sydd ar asesiadau da. Yr her yw eu gwneud yn raddadwy.

Dyna lle mae dulliau newydd yn dechrau dod i’r amlwg.

Un ohonynt yw Integrevise, llwyfan sydd wedi’i gynllunio i helpu prifysgolion i wirio dealltwriaeth wirioneddol ar raddfa drwy ddefnyddio asesiadau llafar wedi’u galluogi gan Deallusrwydd Artiffisial ac offer deallusrwydd dysgu.

Roedd yr her hon yn ganolog i’r trafodaethau yng Nghynhadledd Digital Universities Times Higher Education eleni, lle enwyd Integrevise yn ‘Busnes Newydd y Flwyddyn’.

Datgelodd trafodaethau ag Dirprwy Is-Gangellorion, Penaethiaid Dysgu Digidol ac arweinwyr academaidd bryder cyffredin: nid oes gan brifysgolion ar hyn o bryd ffordd raddadwy o wirio dealltwriaeth wirioneddol mewn byd sy’n cael ei drawsnewid gan Ddeallusrwydd Artiffisial.

“Roedd ennill gwobr Busnes Newydd y Flwyddyn yn galonogol iawn, ond y wers fwyaf o’r gynhadledd oedd pa mor gyson oedd y sgyrsiau. Mae prifysgolion yn gwybod bod angen i’r model asesu esblygu. Y cwestiwn nawr yw sut i wneud hynny mewn ffordd sy’n raddadwy, yn gredadwy ac yn ymarferol i staff a myfyrwyr fel ei gilydd.”

Y gwir yw na chafodd modelau asesu ysgrifenedig traddodiadol eu cynllunio ar gyfer oes Deallusrwydd Artiffisial. Mae angen dulliau newydd ar brifysgolion sy’n profi nid yn unig yr allbwn, ond hefyd ddealltwriaeth, rhesymu a’r gallu i gymhwyso gwybodaeth dan bwysau.

Mae prifysgolion erioed wedi deall gwerth asesu llafar. Yr her fu ei wneud yn ymarferol ar raddfa.

Mae Integrevise yn mynd i’r afael â’r her hon drwy awtomeiddio asesiadau llafar, gan roi mewnwelediad amser real i addysgwyr i fylchau mewn dysgu, lefelau dealltwriaeth a chynnydd myfyrwyr. Drwy droi asesiadau yn ffynhonnell o ddata dysgu y gellir gweithredu arno, mae’r llwyfan yn helpu prifysgolion i gryfhau hyder mewn cymwysterau, gan roi mwy o hyder i gyflogwyr yng ngallu graddedigion.

Crëwyd Integrevise drwy Raglen Adeiladu Mentrau Hwb Arloesedd Seiber, a gyflwynir mewn partneriaeth â Phrifysgol Caerdydd a Sefydliad Alacrity. Yn wahanol i lawer o fusnesau newydd sy’n dechrau gyda thechnoleg ac yna’n chwilio am achos defnydd, dechreuodd Integrevise gyda her glir: sut y gall prifysgolion gynnal ymddiriedaeth mewn asesiadau a chymwysterau yn oes Deallusrwydd Artiffisial?

Drwy’r rhaglen, datblygodd a dilysodd y tîm ddull sy’n cyfuno asesiadau llafar graddadwy â thrin data’n ddiogel a deallusrwydd dysgu.

Mae cynlluniau peilot cynnar gyda sefydliadau yn y DU yn awgrymu y gall y dull leihau llwyth gwaith staff, gwella hyder yng nghanlyniadau asesiadau a helpu sefydliadau i addasu’n fwy effeithiol i realiti dysgu sy’n cael ei alluogi gan Ddeallusrwydd Artiffisial.

Mae oes Deallusrwydd Artiffisial eisoes yn ail-lunio addysg. Ni all prifysgolion ddiogelu gwerth graddau drwy ddibynnu ar fodelau asesu a ddatblygwyd cyn dyfodiad Deallusrwydd Artiffisial. Yn hytrach na’i weld yn fygythiad yn unig, rhaid iddynt ei ystyried yn gatalydd i ailfeddwl sut mae dysgu’n cael ei asesu, ei wirio a’i wneud yn ddibynadwy.

Mae’r gydnabyddiaeth a gafodd Integrevise yng Nghynhadledd Digital Universities Times Higher Education yn adlewyrchu brys cynyddol yr her y bwriadodd y cwmni ei datrys, a’r angen am ddulliau newydd o asesu yn oes Deallusrwydd Artiffisial.

Mae straeon fel hyn yn dangos beth sy’n bosibl pan gaiff ymchwil seiberddiogelwch ei chysylltu â heriau’r byd go iawn, mewnwelediad masnachol a’r gefnogaeth gywir.

Mae CyberInvent yn rhoi cyfle i ymchwilwyr y dyfodol ddilyn y llwybr hwnnw drwy wneud PhD wedi’i ariannu’n llawn ym Mhrifysgol Caerdydd, gweithio ar heriau seiber a arweinir gan ddiwydiant, a chymryd rhan yn Rhaglen Adeiladu Mentrau Hwb Arloesedd Seiber, lle gellir profi, dilysu a datblygu syniadau fewn i fentrau go iawn.

Os oes gennych y chwilfrydedd, y potensial technegol a’r uchelgais i ddatrys problem seiberddiogelwch sy’n gwneud gwahaniaeth, gallai CyberInvent fod yn gam nesaf i chi.